ROZWÓJ MOWY W 1. ROKU ŻYCIA DZIECKA

Podstawowymi formami wypowiedzi są krzyk i płacz (jest to tzw. okres melodii, sygnału, apelu). W okresie tym pojawiają się kolejno:

• głużenie, czyli gruchanie – np. gli, tli, kii, gla, bli, ebw… (2.–3. m.ż.)

• gaworzenie – polega na wymawianiu zespołów sylab niemających jeszcze określonego znaczenia, np. ma-ma, ba-ba, ta-ta, la-la (6.–12. m.ż.)

• około 9. miesiąca następuje faza naśladowania i powtarzania dźwięków (tzw. echolalii)

• pod koniec 1. roku życia dziecko powtarza pierwsze słowa ze zrozumieniem (wskazywanie odpowiednich osób, czynności, przedmiotów), np. mama, tata, baba, da, pa

ROZWÓJ MOWY W 2. ROKU ŻYCIA

Między 12. a 24. m.ż. mamy do czynienia z tzw. okresem wyrazu:

• dziecko opanowało już samogłoski o, u, a, e, y i wymawia większość spółgłosek p, b, m, t, d, n, l, k, ś, ć, dź,

• zaczyna wypowiadać pojedyncze wyrazy, wyrazy-zdania czy pseudozdania

• charakterystyczne dla tego okresu jest wymawianie tylko pierwszej sylaby lub końcówki wyrazu, np.: ne (nie), da (daj), ampa (lampa), mi (miś), tota (ciocia), baba ała (babcia dała), buti es (buty są).

ROZWÓJ MOWY W 3. ROKU ŻYCIA DZIECKA

Okres między 25. a 36. m.ż. to tzw. okres zdania:

• dziecko zaczyna używać pozostałych głosek

• zasób słów sięga zwykle 800–1500 wyrazów i obejmuje różne części mowy

• widać ogromny postęp w rozwoju mowy, pośród form wypowiedzi dominują wypowiedzenia dwuczłonowe
zdania z podmiotem i orzeczeniem, zdania pytające, oznajmujące, rozkazujące i wykrzyknikowe

• brzmienie wielu znaków nie jest jeszcze prawidłowe, ale nie powinno to wzbudzać niepokoju rodziców – usłyszysz na przykład: tlofe (trochę), duźa (duża), siupka (zupka), bitki (brzydki), liba (ryba), sina (maszyna), tata-banzie-jadła (tata będzie jadł), ja-nie-mam-sianki (nie mam sukienki)

Częste rozmowy, opowiadanie i czytanie bajek wzbogacają słownictwo dziecka, doskonalą proces myślenia i uczą prawidłowych zasad gramatycznych.

Nieprawidłowa mowa dziecka

Dwie świeczki na torcie dawno się wypaliły, a jubilat nieskory do gadania. Rodzice zaczynają się martwić. Pytają lekarza: kiedy zacznie mówić? Czy nie jest zbyt późno?

W takich sytuacjach lekarz sprawdza wynik badania słuchu noworodka (niebieska wklejka w książeczce zdrowia dziecka). Dopytuje rodziców o reakcje dziecka na ciche dźwięki. Wszystko wskazuje na to, że dziecko dobrze słyszy. Rozwój intelektualny też jest prawidłowy. Lekarz nie stwierdza żadnych istotnych odchyleń mogących mieć związek z mową dziecka. W takim wypadku należy przeanalizować dotychczasowe fazy rozwoju mowy. Najczęściej głużenie i gaworzenie następowały w odpowiednim czasie. Jeśli do tego dziecko mówi: mama, tata, to nie jest tak źle.

Można podejrzewać proste opóźnienie rozwoju mowy – zdolność mówienia rozwija się z opóźnieniem, które może wynosić pół roku, ale powinno wyrównać się samoistnie w 4. r.ż. Zaburzenie to występuje u co dziesiątego dziecka, częściej u chłopców i u co czwartego jest dziedziczne. W takim przypadku lekarz zaleca dalszą obserwację i stymulację mowy dziecka. Pojawienie się nowych słów albo sposobów ich łączenia na przestrzeni 3-6 miesięcy będzie wskazywać, że rozwój idzie w dobrym kierunku. Niepokojące będzie, gdy nie odnotujemy żadnego postępu i gdy malec nadal będzie wypowiadał niezrozumiałe pojedyncze słowa.

Bywa, że dziecko ma problemy nie tylko z wypowiadaniem słów i budowaniem prostych konstrukcji gramatycznych, lecz także z rozumieniem wypowiedzi innych osób. Niepokojący jest brak reakcji na polecenia: pokaż pieska, przynieś lalkę, dotknij noska itp. W takich wypadkach podejrzewane jest poważniejsze zaburzenie, określane jako specyficzne zaburzenie rozwoju mowy i języka. W przeciwieństwie do prostego opóźnienia rozwoju mowy nie wyrównuje się ono samoistnie i zawsze ma następstwa w przyszłości. Malec będzie przejawiać trudności w czytaniu i pisaniu, mieć trudności z ortografią i komunikacją z innymi. Widoczne są również odchylenia w zakresie emocji i zachowania. Takie dziecko wymaga kompleksowej opieki neurologa, psychologa i logopedy. Im wcześniejsze leczenie, tym lepsze rokowania.

Rozwój mowy jest procesem wieloletnim, dlatego ważna jest jego ciągła ocena. Pojawiające się nieprawidłowości mogą być objawami ostrzegawczymi w przypadkach zaburzeń ze spektrum autyzmu.

Za niepokojące należy uznać, gdy dziecko wypowiada słowa lub zwroty w sposób nietypowy, ale dla niego specyficzny, np. stale wypowiada pozbawione sensu słowa czy zwraca się do siebie z użyciem formy „ty”, a do innych osób „ja” (odwracanie zaimków). U niektórych dzieci zaburzenia mowy mogą mieć charakter stereotypii, tzn. słowa, zdania lub dźwięki powtarzane są bez związku z jakimkolwiek kontaktem z innymi ludźmi lub wykonywaną czynnością. Zgoda na coś często jest wyrażana powtórzeniem zadanego pytania, a nie słowem „tak”.

Charakterystyczne objawy dla zaburzeń ze spektrum autyzmu obejmują również odwleczoną echolalię. Polega ona na dosłownym powtarzaniu zasłyszanych słów, np. od osoby dorosłej, z telewizji lub radia, po pewnym czasie od momentu pierwotnego ich usłyszenia. Zazwyczaj dzieci nie rozumieją lub słabo rozumieją znaczenie tych odwleczonych fraz.

Mowa nieprawidłowa bywa monotonna o stałej głośności i szybkości, bez odpowiedniej tonacji lub barwy, a u innych śpiewna z dziwacznym przedłużaniem sylab. Do innych objawów ostrzegawczych z zakresu mowy zaliczamy:
• dziwaczne przedłużanie sylab, dźwięków lub słów

• wypowiedzi krótkie i zwięzłe, o charakterze telegraficznych komunikatów

• monologowanie na temat zainteresowań

• duży zasób słów przy słabym rozumieniu

• mowa nadmiernie konkretna, formalna

• mowa nadmiernie pedantyczna, o „dziwacznym” brzmieniu

W przypadku wątpliwości w ocenie mowy dziecka warto je skonsultować z logopedą, a jeśli podejrzewamy zaburzenia podobne do autyzmu, to należy zgłosić się do neurologa.

polecane produkty

Emolientowy krem barierowydo twarzy i ciała
Szamponnawilżający w piance
preparat 3w1intensywnie natłuszczający
Poprzedni slajd
następny slajd

Inne porady