Skóra pełni w organizmie bardzo ważne funkcje. Chroni przed nadmierną utratą wody, stabilizuje temperaturę ciała, zapewnia ochronę przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, np. promieniowaniem UV, bakteriami i innymi drobnoustrojami oraz substancjami chemicznymi. Jej powierzchnia czyni ją największym narządem organizmu. Dlatego skóra chora, swędząca
w poważnym stopniu zaburza funkcjonowanie dziecka i jego rodziny oraz obniża jakość życia. Skóra niemowlęcia i małego dziecka jest cieńsza od skóry osoby dorosłej. Ma inny skład bariery ochronnej, czyli płaszcza hydrolipidowego skóry. Zawiera również mniej gruczołów potowych niż u dorosłego.

Atopowe zapalenie skóry (AZS)

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła, nawrotowa, zapalna choroba skóry, której towarzyszy uporczywy świąd. Jest to choroba o wielu przyczynach, na które składają się czynniki genetyczne, immunologiczne i wpływ czynników środowiskowych. Wszystkie te elementy ostatecznie skutkują  powstaniem defektu bariery skórno-naskórkowej i zaburzeniem składu płaszcza hydrolipidowego skóry. Szacuje się, że AZS dotyka 2-5 % dorosłych i 10-20% dzieci. Rozpoznanie AZS stawiane jest w 50% przypadków do ukończenia 1. roku życia. Szczęśliwie średnio tylko u jednego na dziesięcioro dzieci choroba przetrwa do okresu dorosłości. Jednak skłonność skóry do podrażnień czy suchości może pozostać.

Gdzie występują objawy AZS:

U niemowląt są to twarz, policzki, łydki, dłonie, okolice zgięć łokciowych i podkolanowych. U dzieci starszych zmiany skórne pojawiają się na dłoniach i w zgięciach stawowych, również
w okolicy nadgarstków.

Świąd – duży problem

Świąd skóry jest pierwszym kryterium rozpoznania atopowego zapalenia skóry. Pozostałe kryteria, które lekarz bierze pod uwagę w stawianiu tej diagnozy to: typowe umiejscowienie zmian skórnych w zależności od wieku, nawroty objawów i ich przewlekłe trwanie oraz występowanie chorób atopowych
u rodziców i dalszej rodzinie. Zwykle swędzenie skóry rozpoczyna się już w okresie niemowlęcym. Choroba ma okresy zaostrzenia objawów i ich wygaszania. Uczucie swędzenia skóry jest dokuczliwe, bywa napadowe, uciążliwe, co w konsekwencji prowadzi do niepokoju dziecka, nadpobudliwości, zaburza spokojny sen.

Leczenie i pielęgnacja skóry dziecka z AZS

Aby złagodzić przebieg choroby stosowanych jest szereg metod leczniczych w zależności od wieku dziecka i nasilenia. Do leczenia służą miejscowe leki przeciwzapalne, przeciwhistaminowe przepisywane przez specjalistę alergologa, pediatrę lub dermatologa. Uzupełnieniem terapii lekami jest stosowanie właściwej pielęgnacji skóry specjalnymi środkami nawilżającymi i natłuszczającymi, czyli emolientami.

Dobroczynne emolienty jako uzupełnienie leczenia i zapobieganie nawrotom

Ich stosowanie ma za zadanie nawilżyć skórę, natłuścić ją, wspomagać regeneracje naskórka i bariery naskórkowej. Przez te właściwości dodatkowo działają kojąco, redukując świąd skóry. Są przeznaczone do codziennego stosowania, jako uzupełnienie terapii przeciwzapalnej AZS lub podtrzymania remisji, czyli okresu wycofania się objawów chorobowych. Preparaty te występują w różnych postaciach. W zależności od potrzeb i tolerancji skóry dostępne są w różnych dogodnych postaciach kremów, balsamów, maści, płynów, olejków, emolientowych kostek myjących, żeli, emulsji do kąpieli, szamponów. Odpowiednio dobrane i stosowane preparaty zewnętrzne mają za zadanie ograniczyć uczucie świądu. Pielęgnacja skóry z problemami atopowymi odbywać powinna się codziennie. Składa się na nią krótka, niezbyt ciepła (woda
w temperaturze ciała) kąpiel oraz następnie delikatne osuszenie bawełnianym ręcznikiem bez pocierania skóry. Aby uzyskać najlepszy efekt nawilżenia w ciągu kilku minut po kąpieli skórę należy posmarować odpowiednio dobranym emolientem.

Mokre opatrunki

Jedną z metod łagodzenia objawów występujących u dzieci
z umiarkowaną lub ciężką postacią atopowego zapalenia skóry są mokre opatrunki wet wrap therapy (WWT). Najczęściej jest to metoda stosowana przez lekarzy podczas hospitalizacji. Trwa
7-14 dni. Wewnętrzna warstwa opatrunku przed nałożeniem na skórę może być namoczona w wodzie lub emoliencie lub lekach na zlecenia lekarza. Do zrobienia opatrunku wykorzystać można jałową gazę, bandaże lub specjalną odzież, rękawiczki. Pozostają one na skórze przez kilka godzin 3-24h. Warstwę wewnętrzną należy zwilżać co 2-3 godziny.

Specjalna lecznicza odzież

We wspomagającym leczeniu zmian skórnych przebiegających
z dużym świądem, w celu uniknięcia drapania, stosowana bywa odzież ochronna. Jest to dość skuteczna metoda ograniczająca drapanie się, szczególnie nieświadome w nocy. Odzież ta może być wykonana z czystej bawełny, jedwabiu, czy nawet bywa, że dodawane są do włókien jony srebra mające działanie bakteriostatyczne, odkażające.

Czego unikać, aby nie zaszkodzić atopikowi?

Nie każdy przypadek choroby jest taki sam. Istnieje wiele indywidualnych różnic. Dlatego tak ważna jest obserwacja dziecka i ewentualne wykluczanie lub nie danych czynników środowiskowych z otoczenia dziecka. Spośród czynników zaostrzających przebieg choroby można wymienić:

  • dieta (białka mleka krowiego, jajka, ryby, soja, gluten, orzechy, kakao, cytrusy, seler)
  • stres, niewyspanie
  • narażenie na dym tytoniowy
  • pot, perfumy, biżuteria, pluszowe zabawki
  • nadmierna ekspozycja na słońce
  • posiadanie zwierząt futerkowych pozostaje kwestia indywidualną, jednak u większości osób z nasilonymi zmianami skórnymi współistnieje alergia na antygeny zwierzęce.

Wsparcie, cierpliwość i akceptacja są niezmiernie ważne

Podsumowując, dziecko cierpiące z powodu świądu bywa bardzo absorbujące dla opiekunów i otoczenia. Dzieci z AZS potrzebują wsparcia i akceptacji ze strony rodziców. W nasilonych przypadkach u dzieci starszych i młodzieży mogą wystąpić trudności w nauce. Pomocne może być zgłoszenie się do psychologa, a nawet psychoterapia w odpowiednim ośrodku zajmującym się tego typu schorzeniami.